65 Yaş Üzerinde Denge ve Düşme Riski: Bilmeniz Gerekenler

Yazar: Fzt. Talha Çağatay Uçar

Düşmeler, ileri yaştaki bireylerin karşılaştığı en yaygın sağlık sorunlarından biridir. Araştırmalara göre toplum içinde yaşayan 65 yaş üzeri her üç kişiden en az biri yılda bir kez düşmektedir (Sherrington ve ark., 2019). Düşmeler kırıklara, hastane yatışlarına ve günlük yaşamda hareket korkusuna yol açabilmektedir. İyi haber şu ki, bilimsel çalışmalar düşme riskinin azaltılabilir olduğunu göstermektedir.

Düşme riski neden artar? Yaş ilerledikçe birkaç etken bir araya gelerek düşme olasılığını artırabilir:

• Denge ve kas gücünde azalma: Özellikle bacak kaslarındaki zayıflama, ani duruş değişikliklerinde vücudun kendini toparlamasını zorlaştırır.

• Görme değişiklikleri: Derinlik algısının azalması basamak ve eşiklerin fark edilmesini güçleştirebilir.

• Kullanılan ilaçlar: Bazı ilaçlar veya ilaç kombinasyonları baş dönmesi yapabilir. 2022 yılında yayımlanan Dünya Düşme Önleme Kılavuzu, düzenli ilaç gözden geçirmesinin düşme riski değerlendirmesinin bir parçası olduğunu belirtmektedir (Montero-Odasso ve ark., 2022).

• Ev içi tehlikeler: Kaygan halılar, yetersiz aydınlatma, kablolar ve tutunma yeri olmayan banyolar.

Bilimsel araştırmalar ne söylüyor?

Bu alandaki en kapsamlı kanıt derlemesi olan 2019 tarihli Cochrane incelemesi (108 çalışma, 23.000'den fazla katılımcı) egzersizin düşmeleri önlemedeki etkisini değerlendirmiştir:

• Denge ve fonksiyonel egzersizler, düşme sıklığını yaklaşık %24 azaltmaktadır ve bu bulgu yüksek kesinlikte kanıta dayanmaktadır (Sherrington ve ark., 2019).

• Denge, fonksiyonel ve kuvvet egzersizlerini bir arada içeren çok bileşenli programların düşme sıklığını yaklaşık %34 azaltabildiği bildirilmiştir (orta kesinlikte kanıt).

• Tai Chi benzeri denge temelli aktivitelerin de düşme sıklığını azaltabildiği gözlenmiştir (düşük kesinlikte kanıt).

Araştırma önerileri, düşme önleme amaçlı egzersizin dengeyi orta veya yüksek düzeyde zorlaması ve düzenli, sürekli biçimde yapılması gerektiğini vurgulamaktadır (Sherrington ve ark., 2011; Sherrington ve ark., 2017). Kısa süreli, ara sıra yapılan egzersizlerin koruyucu etkisi sınırlıdır; süreklilik temel unsurdur.

Ev ortamında alınabilecek basit önlemler

Egzersizin yanında, ev içinde yapılabilecek küçük düzenlemeler de koruyucu olabilir:

• Kaygan halı ve kilimlerin altına kaymaz taban eklenmesi veya kaldırılması

• Gece yatak ile banyo arasındaki yolun aydınlatılması

• Banyoya tutunma barı ve kaymaz paspas eklenmesi

• Sık kullanılan eşyaların eğilmeden ve uzanmadan erişilebilecek yükseklikte tutulması

• Ev içinde kablo ve eşik gibi takılma noktalarının giderilmesi

Ne zaman bir uzmana danışılmalı?

Son bir yıl içinde düşme yaşandıysa, yürürken dengesizlik hissediliyorsa veya ayağa kalkarken baş dönmesi oluyorsa, bir hekime veya fizyoterapiste danışılması uygun olur. Dünya Düşme Önleme Kılavuzu, düşme öyküsü olan bireylerde kişiye özel değerlendirme yapılmasını önermektedir (Montero-Odasso ve ark., 2022). Denge ve kas gücü, her yaşta üzerinde çalışılabilir özelliklerdir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi muayene ve tedavinin yerine geçmez. Kişisel durumunuz için bir sağlık profesyoneline danışınız.

Kaynaklar

1. Sherrington C, Fairhall NJ, Wallbank GK, Tiedemann A, Michaleff ZA, Howard K, Clemson L, Hopewell S, Lamb SE. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;1(1):CD012424. doi:10.1002/14651858.CD012424.pub2 — PMID: 30703272

2. Montero-Odasso M, van der Velde N, Martin FC, Petrovic M, Tan MP, Ryg J, ve ark.; Task Force on Global Guidelines for Falls in Older Adults. World guidelines for falls prevention and management for older adults: a global initiative. Age and Ageing. 2022;51(9):afac205. doi:10.1093/ageing/afac205 — PMID: 36178003

3. Sherrington C, Michaleff ZA, Fairhall N, Paul SS, Tiedemann A, Whitney J, Cumming RG, Herbert RD, Close JCT, Lord SR. Exercise to prevent falls in older adults: an updated systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine. 2017;51(24):1750-1758. doi:10.1136/bjsports-2016-096547 — PMID: 27707740

4. Sherrington C, Tiedemann A, Fairhall N, Close JC, Lord SR. Exercise to prevent falls in older adults: an updated meta-analysis and best practice recommendations. NSW Public Health Bulletin. 2011;22(3-4):78-83. — PMID: 21632004